Nederlands

Beobachtungen zur niederländischen Sprache

Postmodern pietenparadijs

Door: Johanna Bundschuh-van Duikeren

 

De prototypische “piet” volgens het Sinterklaasjournaal (bron: NPO)

“Het is een kinderfeest!”, hoor je steeds weer mensen zeggen in het debat over het uiterlijk van de pieten, de helpers die Sinterklaas begeleiden wanneer hij zijn pakjes verdeelt. Die claim moet vooral functioneren om critici die het inherente racisme van de figuur van de zwarte piet beklagen, tot zwijgen te brengen. Dat het om een kinderfeest gaat is natuurlijk waar, alleen leidt dat niet noodzakelijkerwijs tot de conclusie dat het per definitie een onschuldig feest is. Sinterklaas is ongetwijfeld het grootste kinderfeest van het jaar, maar juist daarom is het (ook) een politieke gebeurtenis, iets waarover het loont te reflecteren.

Er is sprake van een unieke mediale constellatie in Nederland die de traditie van het sinterklaasfeest elk jaar opnieuw vorm geeft. Het gaat om het “Sinterklaasjournaal” op NPO (ein öffentlich-rechtlicher Sender) met bijna een miljoen kijkers. Het fictieve journaal – niet het enige televisie-programma rond de goedheiligman, maar wel het meest bekeken format – heeft een eigen traditie opgebouwd van liefdevol gemaakte nieuwsberichten rond de komst van de Sint en zijn  helpers.

Elk jaar is het weer spannend: of er zijn problemen met de pakjeslogisitiek, of, zoals dit jaar, Sinterklaas wordt op het laatste moment opgesloten en dreigt op 5 december niet aanwezig te zijn voor zijn eigen feest. In veel gezinnen worden de ontwikkelingen drie weken lang op de voet gevolgd, en oefent het programma directe invloed uit op de uitvoering van het feest. Op het journaal zie je dat er problemen zijn met het inpakpapier voor de kadootjes die ’s nachts in de laarsjes worden gelegd? Nederlandse ouders sluiten aan bij het verhaal en leggen onverpakte cadeaus in de schoenen van hun kinderen. Sinterklaas en de pieten lijken door deze wisselwerking veel echter dan dat het geval is met vergelijkbare tradities in andere landen. Kortom: een aandoenlijke, enthousiasmerende, dynamische vorm van feestvieren. Ware het niet dat de makers van het programma het debat over het racisme in de afgelopen twee jaar zo onhandig aanpakten.

Deze discussie werd geenszins genegeerd op het journaal. Het Sinterklaasjournaal gebruikt al langer het begrip “Piet” in plaats van “zwarte Piet” en zet daarmee een belangrijke stap om de associatie “zwartheid” en “helper van Sint” te ontkoppelen. Nadat het debat in 2014 door internationale kritiek aan kracht had gewonnen, werd er bovendien geëxperimenteerd met diverse nieuwe verhaallijnen die de schrijnende asymmetrie tussen de witte goedheilig man en de zwarte helperstypes moesten doen verdwijnen.

In 2014 was er bijvoorbeeld met “Opa Piet” een tweede, zwarte figuur in tabberd (Talar) op een wit paard die in de laatste aflevering van het journaal harmonisch naast de bekende Sinterklaas, ditmaal gezeten op een zwart paard, de duisternis van pakjesavond in draafde. Deze verhaaldraad werd echter in het jaar daarop niet meer opgepakt. Hetzelfde gebeurde met de gekleurde pieten en clownspieten van de jaren daarop: even ingevoerd, na één jaar weer verdwenen. De mediadirectrice van de NTR beredeneerde het afstappen van de bontgekleurde pieten met:Het paste te weinig binnen de traditie en zag er niet leuk uit”, en ondermijnde daarmee het culturele gezag dat haar eigen programma uitoefent op de beleving van het feest. De traditie staat immers niet los van dit populaire programma, maar wordt er zelfs voor een groot deel door bepaald.

Er is maar een nieuw soort pieten dat reeds in meerdere seizoenen heeft gefigureerd. Helaas is het de zwakste variant van alle aangeboden verhaallijnen. Sinds 2014 lopen er namelijk ook ongeschminkte witte pieten rond in het grote pietenhuis, en wordt getoond hoe ze na hun eerste klauterpartij door de schoorstenen langzamerhand (zwart) verkleuren. (Ook al is uitvinder Jan Boel, een ander personage van het journaal, bezig om deze procedure overbodig te maken om – knipoog, knipoog – van de “zwarte piet af te komen”).  Die roetvegenpieten passen volgens de programmamakers kennelijk beter “binnen de traditie”. Dat komt waarschijnlijk doordat verontwaardigde fans van de zwarte pieten, mensen die “de traditie” hooghouden, beweren dat de schoorsteen altijd al de reden was voor de kleur van de pieten. De keuze voor de roetvegenpiet is dus vooral gemakkelijk: niemand van de oudere generatie (in feite alle 10-plussers) hoeft zich retrospectief af te vragen of hij met het vieren in deze vorm racisme gedoogde, want: dat roetvegenverhaal spreekt vanzelf. Einde (zelf)reflectie. De makers beweren dat ze met deze verhaallijn “de nuance” zoeken: het lijkt er echter meer op dat ze, na veelbelovende aanzetten voor een postmodern pietenparadijs, het nodige lef voor een radicalere verandering missen. Dat vonden ook acteurs als Eric van Muiswinkel en Jochem Myjer, evenals presentatrice Dolores Leeuwin, die al in 2016 gefrustreerd opstapten. De makers van het Sinterklaasjournaal hebben ervoor gekozen om een narratief achter de zwartheid te etableren in plaats van het uiterlijk van de pieten aan te passen. Het kinderfeest zal nog langer met zijn koloniale last moeten doorgaan.

 

* PS – Wilt u ook nog eens iemand anders over dit thema horen?

Tags: ,

Der Beitrag wurde am Mittwoch, den 6. Dezember 2017 um 12:39 Uhr von Philipp Krämer veröffentlicht und wurde unter Allgemein abgelegt. Sie können die Kommentare zu diesem Eintrag durch den RSS 2.0 Feed verfolgen. Sie können einen Kommentar schreiben, oder einen Trackback auf Ihrer Seite einrichten.

Schreibe einen Kommentar

Captcha
Refresh
Hilfe
Hinweis / Hint
Das Captcha kann Kleinbuchstaben, Ziffern und die Sonderzeichzeichen »?!#%&« enthalten.
The captcha could contain lower case, numeric characters and special characters as »!#%&«.