{"id":11087,"date":"2015-12-27T10:09:06","date_gmt":"2015-12-27T09:09:06","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/?p=11087"},"modified":"2016-01-01T20:58:32","modified_gmt":"2016-01-01T19:58:32","slug":"onnozel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/2015\/12\/27\/onnozel\/","title":{"rendered":"Onnozel"},"content":{"rendered":"

Wellicht vraagt de een of andere gelovige katholiek zich nu stilletjes af: Is het al 28 december?<\/em><\/p>\n

Het adjectief onnozel <\/em><\/strong>heeft een lange weg afgelegd en is in de loop van de tijd van betekenis veranderd.<\/p>\n

doe dede al dar pylatus. Gheselen den onnoselen ihesus<\/i>
\n\u2018toen liet Pilatus de onschuldige Jezus daar geselen\u2019 [1285; VMNW]<\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/a>

Cornelis van Haarlem: De kindermoord te Bethlehem (1590) Rijksmuseum Amsterdam (CC-PD-Mark)<\/p><\/div>\n

Oorspronkelijk betekende het woord nosel<\/em>: schadelijk. Dit en nog meer lees ik op de etymologiebank<\/a>. Allengs (allm\u00e4hlich<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/em>) kreeg onnosel<\/em> de betekenis: onschuldig<\/em>. Dat is te zien in het voorbeeld hierboven maar eveneens in de benaming van de (katholieke) feestdag Onnozele Kinderen<\/a>. Op 28 december wordt herdacht dat koning Herodes, bang dat een nieuwe Joodse koning (de Messias) het einde van zijn heerschappij zou betekenen, het bevel gaf alle jongetjes jonger dan twee jaar te vermoorden: de kindermoord van Bethlehem. U ziet hier een afbeelding van de mani\u00ebristische schilder Van Haarlem<\/a>. Maar u kunt (voor minder naakt) ook bij de goeie oude Pieter Bruegel<\/a> terecht.<\/p>\n

Dit werd me allemaal al op jonge leeftijd (katholieke basisschool) uitgelegd – en dat was ook broodnodig (bitter n\u00f6tig<\/em>)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span> want onnozel<\/em> had inmiddels weer een andere betekenis gekregen: dom<\/a>, na\u00efef. Er zat altijd wel een onnozele hals<\/strong> (Einfaltspinsel<\/em>) in onze klas, en we gebruikten regelmatig uitdrukkingen als: doe niet zo onnozel<\/strong> (bl\u00f6d<\/em>), wat onnozel<\/strong> (albern, bl\u00f6d<\/em>) en onnozel schaap<\/strong> (du Schafskopf<\/em>).
\nOm misverstanden te voorkomen wordt het feest tegenwoordig dan ook, evenals in het Duits, Onschuldige Kinderen<\/em> genoemd.<\/p>\n

Onze geliefde zuiderburen dragen weer eens hun eigen waardevolle taalsteentje bij (ihr Scherflein beisteuern<\/em>): on\u00adno\u00adzel wor\u00adden van iets <\/span>of<\/span><\/strong> iemand<\/strong> betekent in Vlaanderen: <\/span>knet\u00adter\u00adgek (total verr\u00fcckt<\/em>) wor\u00adden.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Enfin, ik hoop van harte dat u van al deze woordverklaringen niet onnozel bent geworden, en wens u niet minder van harte alvast een (katholiek) zalig uiteinde<\/em>!<\/strong><\/p>\n

\n

PS<\/strong>
\nOngelovigen wensen elkaar een prettige jaarwisseling \/ prettig nieuwjaar \/ prettig uiteinde<\/em><\/strong> (zum Jahreswechsel alles Gute<\/em>). Nederlandse protestanten geven de voorkeur aan een gezegend uiteinde<\/em><\/strong>. Over het woord zalig<\/em> dat katholieken gebruiken bij feestdagen (zalig Kerstmis, zalig Pasen) lees ik in De Dikke: <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>901\u20131000<\/span> ~<\/span><\/span> En\u00adgels<\/span> silly<\/span>, met be\u00adte\u00adke\u00adnis\u00adont\u00adwik\u00adke\u00adling van \u2018gelukkig\u2019 tot \u2018onnozel\u2019 (vgl.<\/span> sul<\/span>), en<\/span> ~<\/span><\/span> La\u00adtijn<\/span> salvus<\/span> [<\/span>be\u00adhou\u00adden<\/span>].<\/span><\/span><\/span><\/span><\/em><\/p>\n

PS
\n<\/strong>Truus De Wilde wees me erop dat de (overwegend) katholieke zuiderburen zich bij een uiteinde<\/em> een kont, een achterste (Hintern<\/em>) voorstellen – allesbehalve een jaarwisseling dus.
\nEn toch lees ik bij het lemma uiteinde<\/em> in de Dikke: rooms-ka\u00adtho\u00adliek<\/span> iem. een za\u00adlig uit\u00adein\u00adde wen\u00adsen<\/span>,<\/span> pro\u00adtes\u00adtants<\/span> iem. een ge\u00adze\u00adgend uit\u00adein\u00adde wen\u00adsen. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/em>Ik citeer de Dikke niet om gelijk te krijgen maar om erop te wijzen dat daarin (zo nu en dan?) het Zuid-Nederlandse perspectief blijkbaar (offensichtlich<\/em>) ontbreekt.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span> <\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wellicht vraagt de een of andere gelovige katholiek zich nu stilletjes af: Is het al 28 december? Het adjectief onnozel heeft een lange weg afgelegd en is in de loop van de tijd van betekenis veranderd. doe dede al dar pylatus. Gheselen den onnoselen ihesus \u2018toen liet Pilatus de onschuldige Jezus daar geselen\u2019 [1285; VMNW] […]<\/p>\n","protected":false},"author":1834,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10102,23488,3099,3098],"tags":[471,1542],"class_list":["post-11087","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-etymologie","category-sprachvariation","category-sprachvergleich","category-sprachwandel","tag-geschichte","tag-kultur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1834"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11087"}],"version-history":[{"count":44,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11434,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11087\/revisions\/11434"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}