{"id":11878,"date":"2016-03-04T15:23:35","date_gmt":"2016-03-04T14:23:35","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/?p=11878"},"modified":"2016-03-07T14:50:46","modified_gmt":"2016-03-07T13:50:46","slug":"de-haar-ziekte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/2016\/03\/04\/de-haar-ziekte\/","title":{"rendered":"De haar-ziekte"},"content":{"rendered":"<div style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Amsterdam_Canals_-_July_2006.jpg#\/media\/File:Amsterdam_Canals_-_July_2006.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/3\/37\/Amsterdam_Canals_-_July_2006.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" \/><\/a><p class=\"wp-caption-text\">Amsterdam en haar\/zijn grachten<br \/>Foto: <a title=\"User:Diliff\" href=\"Diliff\">Diliff<\/a>, <a title=\"Creative Commons Attribution 2.5\" href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/2.5\">CC BY 2.5<\/a><\/p><\/div>\n<p>Soms maakt Jan Stroop zich kwaad. Dan schrijft hij bijvoorbeed (op <a href=\"https:\/\/twitter.com\/jan_stroop\/status\/631501136932024320\" target=\"_blank\">Twitter<\/a>): &#8222;Schei toch eens uit met dat geHAAR.&#8220; Dit was een reactie op een tweet van de Volkskrant, waarin het ging over de Chileense viermaster Esmeralda. De kop van het desbetreffende artikel was &#8222;De Esmeralda heeft bloed aan <em>haar<\/em> masten&#8220;.<br \/>\nNu weten we dat schepen wel vaker het vrouwelijke geslacht krijgen in het Nederlands (en in andere talen) en de verwijzing met het bezittelijk voornaamwoord <em>haar<\/em> is dus misschien zo gek nog niet.<\/p>\n<p>Maar er zijn andere gevallen, zoals in de <a href=\"https:\/\/twitter.com\/jan_stroop\/status\/592267892911116289\" target=\"_blank\">tweet<\/a> van NPO Radio 1: &#8222;Duitsland vertrouwt <em>haar<\/em> eigen spionnen niet meer.&#8220; Ook hier heeft Jan Stroop op gereageerd: &#8222;Hou toch eens op met dat geHAAR.&#8220; Hij wijst erop dat landennamen onzijdig zijn: Duitsland en <em>zijn<\/em> spionnen, dus. Hoe zit het? Zijn landen altijd onzijdig? In het Duits niet in ieder geval (denk aan <em>die Schweiz<\/em>). Maar voor het Nederlands geldt volgens een <a href=\"\/\/onzetaal.nl\/taaladvies\/advies\/amsterdam-en-haar-zijn-grachten\" target=\"_blank\">taaldadvies van <em>Onze Taal<\/em><\/a>:<\/p>\n<blockquote><p>&#8222;Plaatsnamen zijn niet mannelijk of vrouwelijk; ze zijn onzijdig. Bij onzijdige woorden (het-woorden) hoort niet <em>haar<\/em> maar <em>zijn<\/em>: &#8218;Amsterdam ontleent veel van <em>zijn<\/em> charme aan <em>zijn<\/em> grachten.&#8216; Ook namen van dorpen en landen zijn onzijdig. Het is dus bijvoorbeeld <em>Bunnik en zijn inwoners<\/em> en <em>Nederland en zijn Gouden Eeuw<\/em>.&#8220;<\/p><\/blockquote>\n<p>Nu is dat in theorie misschien wel waar, maar we kunnen constateren dat deze regel heel vaak wordt geschonden. Zo kunnen we in de <a href=\"https:\/\/www.volkskrant.nl\/opinie\/zonder-frans-of-duits-telt-nederland-niet-mee~a4232039\/\" target=\"_blank\">Volkskrant<\/a> lezen dat het &#8222;decimeren van aanbod in vreemde talen betekent dat Nederland <strong>haar<\/strong> positie in Europa niet serieus neemt&#8220; (wat trouwens helemaal waar is, maar dit terzijde).<\/p>\n<p>Een paar andere voorbeelden met namen van steden (op Twitter):<\/p>\n<ul>\n<li><em>Hoe moet Amsterdam met <strong>haar<\/strong> groei omgaan?<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/tomleenders\/status\/691347383284862978\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<li><em>Gisterenavond (25-1-2016) zette Den Haag <strong>haar<\/strong> sporters in het zonnetje<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/HaagscheRC\/status\/691945637030555649\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<li><em>Natuurlijk is een nieuwe Kuip top maar zou Rotterdam niet eerst <strong>haar<\/strong> collegeprioriteit af moeten maken en meer geld in NPRZ moeten stoppen?<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/HenkRotgans\/status\/684997311848706048\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Soms zien we zelfs dat een bepaalde naam of een naamwoord vergezeld gaat van het lidwoord <em>het<\/em> en dat er desondanks wordt verwezen met het bezittelijke <em>haar<\/em>:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Het Vaticaan roept <strong>haar<\/strong> volgelingen op geen joden meer te bekeren tot het katholieke geloof.<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/volkskrant\/status\/675008261024694272?s=09\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<li><em>Het Vaticaan heeft <strong>haar<\/strong> hele bestaan niets dan gelogen.<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/annettekiel\/status\/663040134137274368\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<li><em>De multiculties streven naar vernietiging van het Westen, met <strong>haar<\/strong> vrijheid en welvaart.<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/AndreVanDelft\/status\/693112195220148224\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<li><em>De oliecrisis heeft het westen doen besluiten <strong>haar<\/strong> ziel te verkopen ipv te innoveren<\/em><br \/>\n(<a href=\"https:\/\/twitter.com\/RuiCosta474\/status\/684870258256142338\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Voor de taalkundige Jan Stroop zijn dit allemaal &#8218;fouten&#8216;. Hij gaat uit van de grammaticale congruentie tussen het zelfstandig naamwoord en het bezittelijk voornaamwoord. Maar deze regel lijkt voor veel taalgebruikers niet meer absoluut.<\/p>\n<p>Een en ander heeft te maken met de veranderingen die het Nederlandse genus-systeem heeft ondergaan in de afgelopen eeuwen. De onderscheiding van mannelijke en vrouwelijke woorden is daardoor niet meer zo evident (ze zijn samengevallen in de zgn. &#8218;de-woorden&#8216;) en de verwijzingen met vrouwelijke voornaamwoorden krijgen nu nieuwe functies die eerder te maken hebben met de aard en de betekenis van de naamwoorden waarnaar ze verwijzen dan met het grammaticale geslacht ervan. Ze worden o.a. gebruikt voor plaatsnamen, maar ook voor verzamelnamen. Het is bekend dat naar <strong>collectiva<\/strong> als <em>de regering<\/em> of <em>het bestuur<\/em> (onafhankelijk van hun geslacht) vaak wordt verwezen met vrouwelijke pronomina (<em>het bestuur en haar taken<\/em>). Maar ook een onzijdig woord als <em>hotel<\/em> wordt in de verwijzing wel vaker vrouwelijk (om stilistische redenen?):<\/p>\n<ul>\n<li><em>Een hotel voor (console) gamers heeft <strong>haar<\/strong> deuren geopend in Amsterdam<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/IntelNederland\/status\/691545293834293248\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<li><em>Gloednieuw Best Western City Hotel Woerden opent 1 februari 2016 <strong>haar<\/strong> deuren.<\/em> (<a href=\"https:\/\/twitter.com\/hotel_gids\/status\/692998702374502400\" target=\"_blank\">bron<\/a>)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Het verschijnsel is al oud en het staat in de taalkunde bekend onder de naam <strong>de <em>haar<\/em>-ziekte<\/strong>. Het is een interessante ontwikkeling: we zien dat de keuze van de vrouwelijke pronomina lang niet meer altijd wordt gestuurd door het grammaticale woordgeslacht, maar door semantische en pragmatische factoren. Het verschijnsel is opvallend en zo frequent dat niet alleen de <a href=\"https:\/\/onzetaal.nl\/taaladvies\/advies\/verwijswoorden\" target=\"_blank\">taaladviesdienst<\/a> van Onze Taal, maar ook de <a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Haar-ziekte_%28taal%29\" target=\"_blank\">Wikipedia<\/a> er een artikel aan heeft gewijd.<\/p>\n<p>We weten niet hoe het systeem van de pronominale verwijzingen er in de toekomst uit zal zien, maar ik denk dat het veilig is om te voorspellen dat Jan Stroop zich ook in de komende jaren nog vaak zal moeten opwinden.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Soms maakt Jan Stroop zich kwaad. Dan schrijft hij bijvoorbeed (op Twitter): &#8222;Schei toch eens uit met dat geHAAR.&#8220; Dit was een reactie op een tweet van de Volkskrant, waarin het ging over de Chileense viermaster Esmeralda. De kop van het desbetreffende artikel was &#8222;De Esmeralda heeft bloed aan haar masten&#8220;. Nu weten we dat [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1127,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23489,3098],"tags":[],"class_list":["post-11878","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-grammatik","category-sprachwandel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1127"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11878"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11979,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11878\/revisions\/11979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}