{"id":14862,"date":"2017-04-27T16:28:07","date_gmt":"2017-04-27T14:28:07","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/?p=14862"},"modified":"2017-04-27T15:14:55","modified_gmt":"2017-04-27T13:14:55","slug":"er-is-iets-mis-met-nis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/2017\/04\/27\/er-is-iets-mis-met-nis\/","title":{"rendered":"Er is iets mis met -nis"},"content":{"rendered":"

Wat is er aan de hand met \u2013nis? Dat achtervoegsel is nogal raadselachtig, dat hebt u hier al gelezen<\/a>. We vinden het in allerlei woorden zowel in het Nederlands als in het Duits.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
das Gef\u00e4ngnis<\/td>\nde gevangenis<\/span><\/td>\ndas \u00c4rgernis<\/td>\nde ergernis<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
die Betr\u00fcbnis<\/td>\nde droefenis, de treurnis<\/span><\/td>\ndas Bekenntnis<\/td>\nde bekentenis (ook: de belijdenis)<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
die Bek\u00fcmmernis<\/td>\nde bekommernis (ook: de bekommering)<\/span><\/td>\ndie (Er)kenntnis<\/td>\nde kennis (ook: het inzicht, het begrip)<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
die Wildnis<\/td>\nde wildernis<\/span><\/td>\ndas Zeugnis<\/td>\nde getuigenis<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
die Verdammnis<\/td>\nde verdoemenis \/ verdommenis<\/span><\/td>\ndas Gleichnis (ook: die Gleichheit)<\/td>\nde gelijkenis<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
das Hindernis<\/td>\nde hindernis<\/span><\/td>\ndas Bildnis<\/td>\nde beeltenis<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
das Erlebnis<\/td>\nde belevenis (vaker: de ervaring)<\/span><\/td>\ndas Ereignis<\/td>\nde gebeurtenis (andere stam)<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
das Begr\u00e4bnis (vaker: die Beerdigung)<\/td>\nde begrafenis<\/span><\/p>\n

 <\/td>\n

die D\u00fcsternis (vaker: die Finsternis)<\/td>\nde duisternis<\/span><\/p>\n

 <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

De betekenis van deze woorden is niet altijd exact identiek. Vaak is in minstens \u00e9\u00e9n van de twee talen het woord op \u2013nis verouderd of weinig verspreid. Er zijn zelfs extreme gevallen zoals F\u00e4ulnis<\/em> en vuilnis<\/em>: dezelfde etymologie en structuur, maar door een zelfstandige ontwikkeling zijn er inmiddels false friends<\/em> van geworden.<\/p>\n

We vinden ook veel voorbeelden van woorden die in het Duits op \u2013nis eindigen maar niet in het Nederlands, of andersom.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
das Geheimnis<\/td>\nhet geheim<\/td>\n<\/tr>\n
das Gel\u00f6bnis<\/td>\nde gelofte<\/td>\n<\/tr>\n
das Verm\u00e4chtnis<\/td>\nde nalatenschap (auch: de erfenis)<\/td>\n<\/tr>\n
das Verh\u00e4ltnis<\/td>\nde verhouding<\/td>\n<\/tr>\n
das Wagnis<\/td>\nhet risico, het waagstuk<\/td>\n<\/tr>\n
das Zerw\u00fcrfnis<\/td>\nde onenigheid, de onmin, de ruzie<\/td>\n<\/tr>\n
das B\u00fcndnis<\/td>\nhet band, het verbond<\/td>\n<\/tr>\n
das (die) Vers\u00e4umnis<\/td>\nhet verzuim, de verzuiming<\/td>\n<\/tr>\n
die Bewandtnis<\/td>\nde gesteldheid<\/td>\n<\/tr>\n
das Ged\u00e4chtnis<\/td>\nhet geheugen (ook: de nagedachtenis ~ das Gedenken)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
die Geschichte<\/td>\nde geschiedenis<\/td>\n<\/tr>\n
das Erbe<\/td>\nde erfenis<\/td>\n<\/tr>\n
die Bedeutung<\/td>\nde betekenis<\/td>\n<\/tr>\n
die Sch\u00e4ndung<\/td>\nde schennis<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
das Urteil (~ der Befund)<\/td>\nhet vonnis<\/td>\n<\/tr>\n
die Verbindung, Verpflichtung<\/td>\nde verbintenis<\/td>\n<\/tr>\n
die\/das Labsal<\/td>\nde lafenis<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Deze woordenlijsten tonen al dat \u2013nis vandaag noch in het Duits noch in het Nederlands productief is. Actuele verschijnsels en concepten zouden we zeker niet milieubeschermnis <\/em>of Steuerbelastnis <\/em>noemen \u2013 daar hebben we andere en productievere achtervoegsels voor, bv. \u2013ing of \u2013ung.<\/p>\n

De betekenis van \u2013nis is erg vaag. Verder dan \u201cmaak er een naamwoord van\u201d gaat het niet, in elk geval is de achtergrond vandaag niet transparant. Soms zijn de concepten van de woorden op \u2013nis heel concreet (gevangenis, Zeugnis<\/em>), soms zijn ze abstract en moei<\/span>lijk te omschrijven (lafenis, Zerw\u00fcrfnis<\/em>). De concrete woorden zijn immers ook gebaseerd op voorstellingen die eerder abstract waren: de gevangenis als gebouw of instelling is afgeleid van het feit dat iemand gevangen was; een Schulzeugnis is een schriftelijke samenvatting van de waarneming die een leraar tijdens het schooljaar van zijn scholieren heeft verzameld.<\/p>\n

Soms kunnen we van nis-woorden een meervoud vormen, soms niet: Geheimnisse, Ereignisse, Zeugnisse; hindernissen, gevangenissen, beeltenissen \u2013 <\/em>kan allemaal. In andere gevallen is het meervoud erg vreemd of zelfs uitgesloten: betroefenissen \/ Betr\u00fcbnisse, duisternissen \/ Finsternisse<\/em>.<\/p>\n

In het Duits komt er nog bij dat het achtervoegsel <\/span>niet eens een duidelijke tendentie naar vrouwelijke of onzijdige naamwoorden heeft. In het kort: het is een achtervoegsel dat we meer uit vaste gewoonte dan uit noodzakelijkheid meeslepen. Misschien was \u2013nis gewoon een vergissing van de taalgeschiedenis.<\/p>\n

<\/a>

De oude gevangenis in Hasselt, een vrij concrete -nis. (Queest, CC-BY-SA-4.0)<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wat is er aan de hand met \u2013nis? Dat achtervoegsel is nogal raadselachtig, dat hebt u hier al gelezen. We vinden het in allerlei woorden zowel in het Nederlands als in het Duits. das Gef\u00e4ngnis de gevangenis das \u00c4rgernis de ergernis die Betr\u00fcbnis de droefenis, de treurnis das Bekenntnis de bekentenis (ook: de belijdenis) die […]<\/p>\n","protected":false},"author":2044,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10102,23489,3099,6941,6940],"tags":[44147],"class_list":["post-14862","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-etymologie","category-grammatik","category-sprachvergleich","category-wortbildung","category-wortschatz","tag-affixe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14862","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2044"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14862"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14862\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14897,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14862\/revisions\/14897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14862"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14862"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14862"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}