{"id":18355,"date":"2020-05-17T07:57:27","date_gmt":"2020-05-17T05:57:27","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/?p=18355"},"modified":"2020-05-16T19:03:09","modified_gmt":"2020-05-16T17:03:09","slug":"de-dwaaste-superlatief","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/2020\/05\/17\/de-dwaaste-superlatief\/","title":{"rendered":"De dwaaste superlatief"},"content":{"rendered":"

Is het eigenlijk <\/span>De meest dwaze man die ik ooit ontmoet heb<\/span><\/em><\/span> of <\/span>De dwaaste man die ik ooit ontmoet heb<\/span><\/em><\/span>? Ik was van mening, dat het <\/span>de meest dwaze<\/span><\/em><\/span> moest zijn, maar mijn meest favoriete (favorietste?) collega <\/span>Truus De Wilde<\/span><\/span> vond dat juist gek. Zij geeft de voorkeur aan de formulering <\/span>de dwaaste man<\/span><\/em><\/span>. Nu ben ik altijd geneigd om Truus te geloven, maar misschien toch ook weer niet altijd. Dus ben ik een beetje gaan zoeken.<\/span><\/p>\n

Wat weten we eigenlijk over de verdeling van de beide mogelijkheden? De <\/span>ANS<\/span><\/a><\/span>, de <\/span>Algemene Nederlandse Spraakkunst<\/span><\/em><\/span>, schrijft: <\/span>\u201c<\/span>Er bestaat een toenemende neiging omschreven vergrotende en overtreffende trappen te gebruiken naarmate het adjectief meer lettergrepen telt.<\/span>\u201d<\/span> Adjectieven als <\/span>kostenbewust<\/span><\/em><\/span> (4 lettergrepen) of <\/span>ge\u00efnteresseerd<\/span><\/em><\/span> (5 lettergrepen) zijn dus hele goede kandidaten voor een omschrijving met <\/span>meer\/meest<\/span><\/em><\/span>. Maar zelfs bij deze lange adjectieven vinden we wel degelijk ook morfologisch gevormde superlatieven:<\/span><\/p>\n

\n

\u201cHet lijdt geen twijfel dat momenteel de <\/span>ge\u00efnteresseerdste<\/span><\/strong><\/span> mensen afhaken.\u201d (<\/span>Mainzer Beobachter<\/span><\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Hoe zit het nu met de kortere adjectieven? Echte regels zijn nauwelijks te geven, maar de <\/span>ANS<\/span><\/a><\/span> noemt toch een paar formele eigenschappen, die een voorkeur voor de analytische omschrijving uitlokken (vergelijkbare voorkeuren beschrijft ook het <\/span>Taalportaal<\/span><\/a><\/span>). Onder andere deze:<\/span><\/p>\n

\n

\u201c<\/span>Bij adjectieven die uitgaan op gesproken <\/span>-st<\/span><\/em><\/span> (geschreven als <\/span>-st<\/span><\/em><\/span> of <\/span>-sd<\/span><\/em><\/span>) bezigt men het liefst de met <\/span>meest<\/span><\/em><\/span> omschreven overtreffende trap, bijv.:<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n
\n

het meest drieste antwoord, de meest robuuste kerel van allemaal, het meest vast, het meest verbaasd.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<\/blockquote>\n

\n

Ook de overtreffende trap van adjectieven op <\/span>-s<\/span><\/em><\/span>, <\/span>-isch<\/span><\/em><\/span> of <\/span>-sk<\/span><\/em><\/span> wordt bij voorkeur omschreven, bijv.:<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n
\n

het meest problematisch<\/span><\/em><\/span> (naast: <\/span>problematischt<\/span><\/em><\/span>), <\/span>de meest praktische aanpak<\/span><\/em><\/span> (naast: <\/span>praktischte<\/span><\/em><\/span>), <\/span>meest bruusk<\/span><\/em><\/span> (naast: <\/span>bruuskst<\/span><\/em><\/span>).<\/span>\u201d<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<\/blockquote>\n

En inderdaad vinden we makkelijk voorbeelden, zelfs van eenlettergrepige adjectieven met een superlatief met <\/span>meest<\/span><\/em><\/span>, wanneer deze adjectieven voldoen aan de genoemde criteria. Henk Hofland bijvoorbeeld schreef 2005 in de <\/span>Groene Amsterdammer<\/span><\/a><\/span>:<\/span><\/p>\n

\n

\u201c<\/span>Het recentste en <\/span>meest krasse<\/span><\/strong><\/span> voorbeeld is de plechtige mediakermis waarmee het sterven van de paus is begeleid.<\/span>\u201d<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

De superlatief van <\/span>recent<\/span><\/em><\/span> wordt morfologisch gevormd, het kortere adjectief <\/span>kras<\/span><\/em><\/span> krijgt een omschrijving. Waarom? Omdat het eindigt op <\/span>-s<\/span><\/em><\/span>. Hoe weten we dat? Omdat er ook andere adjectieven op <\/span>-s<\/span><\/em><\/span> zijn, waar we bij voorkeur de omschrijving gebruiken:<\/span><\/p>\n

\n

\u201c<\/span>De school had eerlijk en open moeten zijn over Avatar, maar het <\/span>meest boos<\/span><\/strong><\/span> zijn we op de overheid die dit laat gebeuren.<\/span>\u201d<\/span> (<\/span>De Monitor<\/span><\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Het meest boos<\/span><\/em><\/span>, niet <\/span>het boost<\/span><\/em><\/span> dus, maar dat is misschien ook wel om de homografie met het Engelse leenwoord <\/span>to boost<\/span><\/em><\/span> te vermijden. Hoe zit het dan met <\/span>nors<\/span><\/em><\/span>, nog zo<\/span>\u2019<\/span>n eenlettergrepig adjectief op <\/span>-s<\/span><\/em><\/span>? Dat woord lees ik in zinnen als deze:<\/span><\/p>\n

\n

\u201c<\/span>Ook Simon Cowell, het <\/span>meest norse<\/span><\/strong><\/span> jurylid wilde ook iets kwijt.<\/span>\u201d<\/span> (<\/span>gaande.nl<\/span><\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Voor <\/span>het norst<\/span><\/em><\/span> of <\/span>het norste<\/span><\/em><\/span> daarentegen heb ik geen bewijsplaatsen kunnen vinden.<\/span><\/p>\n

Ook voor <\/span>dwaas<\/span><\/em><\/span> is het een fluitje van een cent om voorbeelden voor de met <\/span>meest<\/span><\/em><\/span> omschreven superlatief te vinden. Hier bijvoorbeeld mooi aforistisch:<\/span><\/p>\n

\n

\u201c<\/span>De <\/span>meest dwaze<\/span><\/strong><\/span> argumenten zijn het moeilijkst te weerleggen.<\/span>\u201d<\/span> (<\/span>Gerd de Ley<\/span><\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n

\u201c<\/span>Het <\/span>meest dwaas<\/span><\/strong><\/span> is het in God te geloven.<\/span>\u201d<\/span> (<\/span>Reformatorisch Dagblad<\/span><\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wil dat zeggen dat ik gelijk had met mijn keuze voor <\/span>de meest dwaze man<\/span><\/em><\/span>? Welnu, eh, nee. Want er zijn wel degelijk ook bewijsplaatsen voor de morfologische superlatief. Zo schrijft bijvoorbeeld Doeschka Meijsing in <\/span>De beproeving<\/span><\/em><\/span>:<\/span><\/p>\n

\n

\u201c<\/span>Overdag maken ze de <\/span>dwaaste<\/span><\/strong><\/span> dingen in hun ateliers, <\/span>\u2019<\/span>s avonds drinken ze en kijken ze naar de sterren en filosoferen ze erop los.<\/span>\u201d<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Trouwens, ook los van de slot <\/span>-s<\/span><\/em><\/span> vinden we bij eenlettergrepige adjectieven wel beide mogelijkheden, zoals in de volgende citaten met de superlatief van <\/span>puur<\/span><\/em><\/span>:<\/span><\/p>\n

\n

\u201c<\/span>Avatar\u00ae is het meest krachtige, <\/span>puurste<\/span><\/strong><\/span> zelfontwikkelingsprogramma dat beschikbaar is.<\/span>\u201d<\/span> (<\/span>De Monitor<\/span><\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n

\u201c<\/span>De stories winnen heel snel aan populariteit: logisch, want het geeft het <\/span>meest pure<\/span><\/strong><\/span> en echte inkijkje in iemands leven.<\/span>\u201d<\/span> (<\/span>De Gelderlander<\/span><\/a><\/span>)<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Is het dan misschien zo, dat de keuze vooral is gebaseerd op stilistische overwegingen? Dat het allemaal hooguit tendensen zijn en dat we er verder eigenlijk niet veel over kunnen zeggen? Daar lijkt het wel op. Verder heb ik het idee dat de superlatief met <\/span>meest<\/span><\/em><\/span> ook bij kortere adjectieven terrein aan het winnen is. Veel van de overtreffende trappen van het type <\/span>dwaast<\/span><\/em><\/span> staan in teksten die vijftig jaar of ouder zijn. Maar dit laatste is niet meer dan een indruk die door een grondige historische studie bewezen (of weerlegd) zou moeten worden.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Is het eigenlijk De meest dwaze man die ik ooit ontmoet heb of De dwaaste man die ik ooit ontmoet heb? Ik was van mening, dat het de meest dwaze moest zijn, maar mijn meest favoriete (favorietste?) collega Truus De Wilde vond dat juist gek. Zij geeft de voorkeur aan de formulering de dwaaste man. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1127,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23489,3098],"tags":[],"class_list":["post-18355","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-grammatik","category-sprachwandel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18355","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1127"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18355"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18355\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18357,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18355\/revisions\/18357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}