{"id":6844,"date":"2015-01-30T11:56:40","date_gmt":"2015-01-30T10:56:40","guid":{"rendered":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/?p=6844"},"modified":"2015-01-29T09:30:06","modified_gmt":"2015-01-29T08:30:06","slug":"twist","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/2015\/01\/30\/twist\/","title":{"rendered":"Twist"},"content":{"rendered":"

Het idee over het woord \u2018twist\u2019 te schrijven werd eind vorig jaar geboren, toen de \u2018Pietse twisten<\/a>\u2019 in Nederland weer volop aan de gang waren. \u2018Pietse twisten\u2019, dat klonk zeer naar vertrouwde geluiden uit de Nederlandse geschiedenis, de \u2018Hoekse en de Kabeljauwse twisten\u2019 namelijk. In de late middeleeuwen woedde deze partijenstrijd op het gebied van het graafschap Holland. De \u2018kabeljauwen\u2019 waren de aanhangers van het Beierse huis Wittelsbach dat in de veertiende eeuw het regentschap over Holland verkreeg. Omdat het Beierse wapen aan de schubben van een vis doet denken, kozen de aanhangers van deze partij de geuzennaam<\/a> \u2018kabeljauwen\u2019 (voor geuzennaam zie ook Kom uit de kast<\/a>).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Holland, goudgulden van Willem van Beieren als Willem V, Graaf van Holland, (1346-1389). (Auteur: Numisantica, CC-BY-SA-3.0-NL).<\/p><\/div>\n

Hun vijanden bewezen meteen creatief taalvermogen door zich \u2018hoeken\u2019 te noemen, omdat men met hoeken (= haken) de kabeljauwen kon vangen. Net als in andere gebieden van het laatmiddeleeuwse Europa waren deze burgertwisten langdurig, wreed en \u2013 zinloos. Als de twistfakkel in de samenleving eenmaal ontstoken was, kon zij alleen met grote moeite weer worden geblust. Maar dat kennen we ook van huidige burgeroorlogen. De \u2018Hoekse en Kabeljauwse twisten\u2019 eindigden trouwens met de befaamde \u2018Zoen van Delft\u2019, die (vroeger) zeer tot de verbeelding van Nederlandse scholieren sprak. Maar in tegenstelling tot wat zij vermoedden, gaven de twistpartijen in 1428 elkaar geen smakkende zoen (D. Kuss<\/a>) in het Delftse Prinsenhof (dat toen nog een nonnenklooster was), maar het woord betekent hier gewoon vredesverdrag (van verzoenen).<\/p>\n

Een blik in het Woordenboek der Nederlansche Taal<\/em><\/a> laat zien dat \u2018twist\u2019 en \u2018twisten\u2019 in de zin van tweedracht en ruzie maken in het Nederlands heel productief zijn, veel vruchtbaarder zelfs dan in het Duits, waar het woord \u2018Zwist\u2019 volgens het Grimmsche W\u00f6rterbuch<\/em><\/a> ook nog uit het Nederlands of Nederduits is afgeleid. Het was in de zestiende eeuw nog vrij onbekend, zodat Luther voor zijn bijbelvertaling \u2018Hader\u2019 in plaats van \u2018Zwist\u2019 gebruikte. Is dit in tegenspraak met de stelling van de altijd naar verdraagzaamheid strevende Nederlandse volksaard?<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wernigeroder (Schaffhausensches) Wappenbuch; S\u00fcddeutschland 4. Viertel 15. Jh. (Bayerische Staatsbibliothek M\u00fcnchen, Cod.icon. 308 n. Wappen Herzog von Holland (Straubing-Holland), CC BY-SA 3.0)<\/p><\/div>\n

Een neiging tot harmonie die we laatst weer in het nieuwe boek van Herman Pleij<\/a> historisch konden zien groeien (met de focus trouwens op de late middeleeuwen. Zie ook Moet kunnen!<\/a> in deze blog)? (Over \u2018volk\u2019 en \u2018volksaard\u2019 zie het blogartikel van Philipp Kr\u00e4mer ‚Vollekenbond<\/a>‚).<\/p>\n

In ieder geval zijn er ook talloze Nederlandse spreekwoorden, waarin het woord \u2018twist\u2019 wordt gebruikt. Ik kies hier voor het laatmiddeleeuwse \u2018Outheyt ende joncheyt sijn II dinge, die altoos twisten onderlinghe, want so wat die jooght doet, dunct quaet den ouden, al wert goet\u2018 (\u201aOuderdom en jeugd zijn twee dingen die altijd ruzie hebben. Want wat de jeugd doet lijkt verkeerd in de ogen van de ouden, al is het juist\u2018.) En zelfs in de traditionele keuken heeft twist ingang gevonden, ik las over een ouderwets Limburgs of Brabants gerecht met de naam \u201atwist en tweedracht<\/a>\u2018, namelijk erwten en bonen<\/a> die samen in \u00e9\u00e9n pan worden gekookt.<\/p>\n

Een andere strekking heeft \u201atwist\u2018 in de weverij. Daar betekent het een draad die uit een bepaald aantal vezels ineengedraaid wordt. Daaruit kan o.m. de \u201atwist\u2018 als een stofsoort ontstaan. Maar het draaien van een draad laat ook andere associaties toe: bij het Engelse \u201atongue twister\u2018 wordt kennelijk de tong omgedraaid (Nl: tongbreker; D: Zungenbrecher). En van het draaien van je bovenlichaam afgeleid is dan weer de \u201atwist\u2018, die onze ouders zo graag dansten. (Zie de \u201aTwisties-Twist-les<\/a>\u2018; met dank aan J. Ridderbeekx) Uit \u201atwist\u2018 kan dus ook vermaak voortkomen! Dit zie je ook in de Spaanse<\/em> en Vlaamse twist<\/em> die dus niet terugverwijst naar de Nederlandse Opstand en de burgertwisten, maar naar de variant van een spel, in Duitsland bekend onder de naam \u201aGummitwist\u2018 (in Oost-Duitsland trouwens \u201aGummihopse\u2018, misschien om het Engels-Amerikaanse \u201atwist\u2018 te vermijden?; Nl: elastieken<\/a>).
\nIk eindig graag met nog twee spreekwoorden: \u201aTwist verkwist\u2018 en (zo’n beetje dezelfde strekking) \u201a\u2018t is een ongelijke twist, zoenen of oren afsnijden\u2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Het idee over het woord \u2018twist\u2019 te schrijven werd eind vorig jaar geboren, toen de \u2018Pietse twisten\u2019 in Nederland weer volop aan de gang waren. \u2018Pietse twisten\u2019, dat klonk zeer naar vertrouwde geluiden uit de Nederlandse geschiedenis, de \u2018Hoekse en de Kabeljauwse twisten\u2019 namelijk. In de late middeleeuwen woedde deze partijenstrijd op het gebied van […]<\/p>\n","protected":false},"author":2179,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,6940],"tags":[471],"class_list":["post-6844","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allgemein","category-wortschatz","tag-geschichte"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2179"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6844"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6952,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6844\/revisions\/6952"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogs.fu-berlin.de\/nederlands\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}